Theo khoản 2 Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015, nếu bên nhận cọc (người bán) từ chối ký hoặc thực hiện hợp đồng, họ phải trả lại tiền cọc và trả thêm một khoản bằng tiền cọc — tức "đền gấp đôi" — trừ khi hai bên đã thoả thuận khác. Người mua nên xử lý theo trình tự: giữ chứng cứ → yêu cầu bằng văn bản → thương lượng → hoà giải/khởi kiện.
1. Xem lại hợp đồng cọc trước tiên
Kiểm tra: số tiền cọc, thời hạn ký hợp đồng mua bán, điều khoản phạt cọc (gấp đôi, gấp ba hay mức khác), điều kiện được hoàn cọc. Luật cho phép các bên thoả thuận mức phạt khác; nếu hợp đồng không ghi, áp dụng nguyên tắc của Điều 328.
2. Giữ chứng cứ bên bán đổi ý
Tin nhắn, ghi âm cuộc gọi, văn bản bên bán nói không bán nữa hoặc tăng giá, không ra công chứng đúng hẹn. Đến văn phòng công chứng đúng ngày hẹn và nhờ ghi nhận việc bên bán vắng mặt (hoặc lập vi bằng) — đây là chứng cứ quan trọng.

3. Gửi yêu cầu bằng văn bản
Gửi thông báo yêu cầu bên bán: hoặc ký hợp đồng như cam kết, hoặc trả cọc và tiền phạt cọc trong thời hạn cụ thể. Văn bản giúp xác định rõ lỗi thuộc về ai.
4. Thương lượng, hoà giải, khởi kiện
Phần lớn vụ việc kết thúc ở bước thương lượng khi người bán hiểu mức phạt. Nếu không, có thể khởi kiện tại toà án nơi có nhà đất hoặc nơi bị đơn cư trú; ngoài phạt cọc, bên mua có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được.
Ví dụ minh hoạ (giả định)
Anh B đặt cọc 200 triệu mua nhà 4 tỷ, hẹn 30 ngày công chứng. Ngày thứ 20, chủ nhà báo có người trả 4,3 tỷ nên không bán. Hợp đồng cọc ghi phạt cọc tương đương tiền cọc. Anh B có quyền yêu cầu nhận lại 400 triệu (200 triệu cọc + 200 triệu phạt). Tin nhắn chủ nhà nói "có người trả cao hơn" là chứng cứ chính.
Điều khoản nên ghi ngay từ đầu
- Mức phạt cọc cụ thể và thời hạn trả.
- Ngày, giờ, nơi công chứng; bên nào chịu chi phí.
- Điều kiện hoàn cọc không phạt (pháp lý không như cam kết, có quy hoạch thu hồi…).
- Xem thêm [đặt cọc mua nhà bao nhiêu tiền là hợp lý](/blog/dat-coc-mua-nha-bao-nhieu-tien-la-hop-ly/).
Kết luận của chuyên gia
Người bán đổi ý không có nghĩa người mua mất trắng. Giữ chứng cứ, yêu cầu bằng văn bản và dựa vào hợp đồng cọc. Với số tiền lớn, nên hỏi luật sư trước khi khởi kiện. Chú Toàn Review luôn đề nghị soạn hợp đồng cọc rõ ràng cho các căn trên [trang review](/review-bat-dong-san-hanh-phuc-thanh-pho-ho-chi-minh/).
Hỏi nhanh
Hỏi: Hợp đồng cọc viết tay có hiệu lực không?
Đáp: Hợp đồng đặt cọc không bắt buộc công chứng; viết tay vẫn có thể có hiệu lực nếu đủ điều kiện, nhưng nên lập rõ ràng, có người làm chứng.
Hỏi: Thoả thuận phạt gấp 3, gấp 5 có được không?
Đáp: Các bên được thoả thuận mức phạt khác; khi tranh chấp, toà sẽ xem xét thoả thuận cụ thể.
Hỏi: Bên mua đổi ý thì sao?
Đáp: Theo Điều 328, bên đặt cọc từ chối giao kết thì tiền cọc thuộc về bên nhận cọc (trừ thoả thuận khác).
Nguồn tham khảo
- Bộ luật Dân sự 2015 (Luật số 91/2015/QH13), Điều 328 – Đặt cọc.
- LuatVietnam – Mức phạt khi vi phạm hợp đồng đặt cọc mua bán nhà đất: https://luatvietnam.vn/dat-dai-nha-o/vi-pham-hop-dong-dat-coc-567-26552-article.html
- Thư viện Pháp luật – Mức phạt cọc trong hợp đồng đặt cọc mua nhà đất: https://thuvienphapluat.vn/phap-luat-nha-dat/muc-phat-coc-trong-hop-dong-dat-coc-mua-nha-dat-la-bao-nhieu-11037.html
- Luật sư Việt Nam (LSVN) – Những điều phải biết khi ký hợp đồng đặt cọc mua nhà đất: https://lsvn.vn/nhung-dieu-phai-biet-khi-ky-hop-dong-dat-coc-mua-nha-dat1616731589.html
Xem thêm: Giới thiệu Nguyễn Ngọc Toàn (Chú Toàn) · Chú Toàn Phong Thủy Gia Đạo · Chú Toàn Review Bất Động Sản
Nhà đất đang chào theo quận (hình thật, giá rõ): Nhà đất Gò Vấp · Nhà đất Bình Tân · Nhà đất Bình Thạnh · Nhà đất Phú Nhuận · Nhà đất Tân Bình · Nhà đất Tân Phú · Nhà đất Thủ Đức · Nhà đất Quận 3 · Nhà đất Quận 7 · Nhà đất Quận 8 · Nhà đất Quận 10 · Nhà đất Quận 11 · Nhà đất Quận 12 · Nhà đất Bình Chánh · Nhà đất Hóc Môn · Tất cả nhà đất TP.HCM · Video review trên YouTube
Tác giả: Nguyễn Ngọc Toàn – Chú Toàn Review, Bất Động Sản Hạnh Phúc TP.HCM · môi giới có chứng chỉ hành nghề BT-4460.