Nhiều người nghĩ gieo xong là ngồi chờ ngày gặt. Thật ra từ lúc hạt giống xuống ruộng tới lúc lúa chín, gần như ngày nào người làm ruộng cũng phải ra thăm đồng. Sáng nào ra đồng, Chú Toàn cũng đi một vòng quanh bờ ruộng, và đi một vòng như vậy là để nhìn năm điều.
5 điều Chú Toàn nhìn mỗi lần thăm đồng
- Mực nước. Nước trong ruộng nhiều hay ít, bờ có chỗ nào bị rò hay không, vì cây lúa sống nhờ nước mà cũng dễ khổ vì nước. Ruộng của Chú Toàn nuôi tôm, nuôi cá chung với lúa, nên nhìn nước cũng là nhìn con tôm con cá; hôm nào nước đổi màu hay có mùi lạ là phải tìm hiểu ngay trong buổi sáng đó.
- Màu lá. Lá lúa khỏe thường xanh đều và đứng thẳng. Chỗ nào lá vàng thành từng chòm, hoặc xanh đậm khác hẳn xung quanh, là chỗ đó cần ghé lại xem kỹ.
- Gốc lúa. Chú Toàn hay vạch bụi lúa ra xem gốc có chắc không, cây đẻ nhánh có đều không, vì phần mình ít nhìn thấy mới là phần nuôi cả bông lúa sau này.
- Sâu rầy và những con vật có ích. Trên ruộng không chỉ có sâu, mà còn có nhện, chuồn chuồn, ếch nhái — chúng ăn bớt sâu rầy giúp người làm ruộng.
- Cỏ. Cỏ mọc lẫn trong lúa sẽ giành ăn với lúa. Chỗ nào cỏ bắt đầu lấn thì nhổ sớm, lúc cỏ còn nhỏ thì nhẹ công hơn nhiều so với để cỏ lớn.
Không xịt thuốc trừ sâu thì càng phải thăm đồng đều
Chú Toàn chọn không xịt thuốc trừ sâu, nên càng phải thăm đồng cho đều: thấy sớm thì còn xử lý nhẹ nhàng được, để trễ vài hôm là một khoảnh ruộng có thể đã bị ảnh hưởng. Chỗ nào lúa mọc thưa, hoặc bị chết sau một đợt ngập, bà con sẽ dặm lại — lấy cây lúa ở chỗ dày đem cấy bù vào chỗ trống, để cả ruộng lên đều nhau.
Những lúc phải thăm đồng kỹ hơn
Tới lúc lúa làm đòng rồi trổ bông, Chú Toàn thăm kỹ hơn nữa, vì đây là giai đoạn ảnh hưởng nhiều tới việc hạt lúa sau này chắc hay lép. Gần ngày gặt, Chú Toàn bấm thử vài hạt trên bông, xem hạt đã cứng chưa, bông đã chín được bao nhiêu phần, để chọn đúng ngày đưa máy xuống ruộng. Có hôm trời sắp mưa lớn, mây đen kéo tới, Chú Toàn vẫn ra đi một vòng trước, để biết sau cơn mưa ruộng mình cần làm gì đầu tiên.
Thăm đồng giống việc cha mẹ nhìn con mỗi ngày
Thăm đồng nghe thì đơn giản, nhưng nhìn quen rồi thì hôm nào cây lúa khác đi một chút là mình nhận ra liền. Chú Toàn nghĩ một hạt gạo ngon không chỉ nhờ giống tốt hay đất tốt, mà còn nhờ có người chịu khó nhìn cây lúa mỗi ngày, suốt từ đầu vụ tới cuối vụ. Lần tới bưng chén cơm lên, anh chị thử kể cho con nghe: để có hạt gạo này, đã có người đi quanh bờ ruộng không biết bao nhiêu buổi sáng.